Marie Curie trotseerde armoede, vooroordelen en gevaarlijke straling om uit te groeien tot een van de invloedrijkste wetenschappers aller tijden. Ze ontdekte nieuwe chemische elementen en veranderde onze kijk op atomen voorgoed. Hieronder ontdek je 10 gecontroleerde feiten over het leven en werk van Marie Curie.
1. Ze volgde illegaal les aan een geheime Vliegende Universiteit
Marie Curie werd in 1867 in Warschau geboren als Maria Salomea Skłodowska. In het door tsaristisch Rusland bezette deel van Polen was het vrouwen streng verboden om universitair onderwijs te volgen. Om toch door te leren, sloot Maria zich aan bij de Uniwersytet Latający (de Vliegende Universiteit). Dit was een ondergronds netwerk van docenten en studenten dat steeds van geheime locatie wisselde om uit handen van de politie te blijven, een strijd voor onderwijs die doet denken aan onze weetjes over Malala Yousafzai.
2. Ze werkte jaren als gouvernante om de studie van haar zus te betalen
Om een universitaire studie in Parijs te kunnen betalen, sloot Maria een pact met haar oudere zus Bronisława. Maria ging eerst als gouvernante aan het werk op het Poolse platteland om geld over te maken voor Bronia’s medische studie aan de Sorbonne. Nadat Bronia in 1891 afstudeerde als arts, verhuisde Maria op haar 24e naar Parijs, waar haar zus haar financieel hielp tijdens haar eigen studie wis- en natuurkunde.
3. Een gebroken verloving bracht haar definitief naar Frankrijk
Tijdens haar werk als gouvernante werd Maria verliefd op Kazimierz Żorawski, de zoon van haar werkgever en latere wiskundige. Ze wilden trouwen, maar Żorawski’s ouders wezen Maria af omdat ze uit een verarmde adellijke familie kwam en als bediende werkte. Het verdriet over de afgeblazen verloving gaf Maria het laatste zetje om haar geboorteland te verlaten en een nieuw leven op te bouwen in Parijs, zoals beschreven in de weetjes over Frankrijk.
4. Pierre Curie bood haar laboratoriumruimte aan voor haar onderzoek
In 1894 zocht Maria een werkplek om proeven te doen naar de magnetische eigenschappen van verschillende soorten staal. Een Poolse natuurkundige bracht haar in contact met Pierre Curie, een gerespecteerd onderzoeker aan de Parijse École de Physique et de Chimie die wat laboratoriumruimte overhad. Hun gedeelde fascinatie voor de natuurkunde bloeide al snel uit tot een hechte vriendschap en een wetenschappelijk huwelijk.
5. Ze wees Pierre’s eerste huwelijksaanzoek af
Toen Pierre haar ten huwelijk vroeg, weigerde Maria aanvankelijk. Haar doel was altijd geweest om na haar Franse diploma’s terug te keren naar Polen om haar land en het onderwijs vooruit te helpen. Pas toen Pierre bereid bleek om zijn wetenschappelijke positie in Parijs op te geven en desnoods samen met haar naar Polen te verhuizen om daar Franse les te geven, stemde ze in 1895 in met een burgerlijk huwelijk.
6. De universiteit van Krakau weigerde haar een aanstelling
In de zomer van 1894 reisde Maria terug naar Polen in de hoop een academische post te bemachtigen aan de universiteit van Krakau, de beroemde instelling uit onze weetjes over Nicolaus Copernicus. Ondanks haar topcijfers aan de Sorbonne werd haar sollicitatie resoluut afgewezen, puur omdat ze een vrouw was. Teleurgesteld keerde ze terug naar Parijs om zich volledig op haar promotieonderzoek te storten.
7. Ze vernoemde het element polonium naar haar bezette geboorteland
Tijdens hun onderzoek naar het mineraal pekblende ontdekten Pierre en Marie in 1898 twee onbekende, sterk stralende elementen. Het eerste element gaven ze de naam polonium, een bewuste politieke daad om internationaal aandacht te vragen voor Polen, dat in die tijd door Rusland, Pruisen en Oostenrijk van de landkaart was geveegd. Enkele maanden later ontdekten ze radium.
8. Ze is de enige persoon met Nobelprijzen in twee verschillende wetenschappen
In 1903 ontving Marie Curie samen met Pierre Curie en Henri Becquerel de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor hun onderzoek naar radioactiviteit, een term die Marie zelf had gemunt. In 1911 schreef ze opnieuw geschiedenis door solo de Nobelprijs voor de Scheikunde te winnen voor de isolatie van zuiver radium. Ze was daarmee niet alleen de eerste vrouwelijke laureaat, maar tot op heden de enige wetenschapper die Nobelprijzen won in twee verschillende exacte disciplines, vergelijkbaar met de erkenning in onze weetjes over Albert Einstein.
9. Haar familie verzamelde in totaal vijf Nobelprijzen
De wetenschappelijke passie van het echtpaar Curie zette zich door in de volgende generatie. Hun oudste dochter Irène Joliot-Curie en schoonzoon Frédéric Joliot-Curie wonnen in 1935 gezamenlijk de Nobelprijs voor de Scheikunde voor de ontdekking van kunstmatige radioactiviteit. Haar jongste dochter Ève Curie schreef een wereldberoemde biografie over haar moeder en trouwde met diplomaat Henry Labouisse, die in 1965 namens kinderrechtenorganisatie UNICEF de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst nam.
10. Haar notitieboeken blijven nog vijftienhonderd jaar radioactief
In haar laboratorium werkte Marie jarenlang zonder enige bescherming met radioactieve stoffen, waarbij ze soms reageerbuisjes met oplichtend radium in haar jaszak meedroeg. Ze overleed in 1934 aan aplastische anemie ten gevolge van stralingsziekte. Haar originele manuscripten, laboratoriumschriften en zelfs haar kookboeken liggen opgeslagen in met lood beklede kisten in de nationale bibliotheek in Parijs. Vanwege de halveringstijd van radium-226 (ongeveer 1.600 jaar) moeten bezoekers tot op de dag van vandaag beschermende kleding dragen en een vrijwaringsbewijs ondertekenen om ze in te zien.
