Het is een van de meest gegoogelde termen rond transgender personen, en tegelijkertijd een van de meest afgewezen. “Shemale” is een woord dat bijna iedereen kent maar dat vrijwel geen trans vrouw voor zichzelf zou gebruiken. Hoe is het ontstaan, waarom werd het zo groot, en waarom willen zoveel mensen er vanaf?
Het begon in de negentiende eeuw als grapje over vrouwen
De oorsprong van het woord heeft niets met transgender personen te maken. In het Amerika van de vroege negentiende eeuw was “she-male” een informele, humoristische term voor ‘vrouw’ — het vrouwelijke equivalent van ‘male’. De bekendste vroege vermelding komt van Davy Crockett, de legendarische frontierman, die het woord gebruikte in een anekdote over een schietwedstrijd. Het was niet beledigend bedoeld, eerder schertsend: een vrouw als een ‘she-male’, zoals je een mannelijk dier een ‘he-goat’ zou noemen.
In de eerste helft van de twintigste eeuw verschoof de betekenis. Het woord werd steeds vaker gebruikt voor vrouwen die als assertief, dominant of onaangenaam werden gezien — een ‘bitchy’ vrouw, een feministe, een vrouw die zich niet gedroeg zoals van haar verwacht werd. In 1920 verscheen er zelfs een komische korte film met de titel The She-Male Sleuth. Tot halverwege de jaren zeventig was dat de gangbare betekenis: een sterke vrouw met een negatieve bijklank. Met transgender personen had het nog steeds niets te maken.
De porno-industrie maakte het een categorie
De kanteling kwam in de jaren tachtig en negentig, toen de porno-industrie het woord adopteerde als marketingterm. “Shemale” werd de aanduiding voor een specifiek genre: video’s met trans vrouwen die mannelijke genitaliën hadden behouden en vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken hadden ontwikkeld, meestal door hormoontherapie of borstimplantaten. Het woord was kort, herkenbaar, en het maakte een complexe realiteit reduceerbaar tot een zoekterm.
En het werkte. “Shemale” werd een van de meest gezochte termen op pornosites. Het creëerde een lucratieve niche en maakte tegelijkertijd iets fundamenteels: het definieerde trans vrouwen primair via hun lichaam en via hun bruikbaarheid als seksueel object. Zoals trans auteur Leslie Feinberg analyseerde: het woord combineert een vrouwelijk voornaamwoord (“she”) met een mannelijk zelfstandig naamwoord (“male”), en die botsing is het hele punt. Het zegt: dit is geen vrouw en geen man, dit is iets ertussenin — en dat tussengebied is waar de fetisj zit.
Het gevolg was dat voor miljoenen mensen het eerste en soms enige contact met het bestaan van trans vrouwen verliep via een pornografische categorie. Niet via documentaires, niet via nieuwsberichten, niet via persoonlijke ontmoetingen — maar via een zoekterm op een pornosite. Dat heeft de beeldvorming rond trans vrouwen dieper beïnvloed dan welk mediamoment ook.
Waarom trans vrouwen het woord afwijzen
De bezwaren zijn niet subtiel. Het woord reduceert een persoon tot een lichaam, en specifiek tot een lichaam dat wordt gepresenteerd als afwijking. Het impliceert dat een trans vrouw niet echt een vrouw is maar een hybride — half zij, half mannelijk. Het plaatst trans vrouwen automatisch in een seksuele context, alsof hun bestaan alleen relevant is als object van verlangen of nieuwsgierigheid.
Jack Halberstam, directeur van het Institute for Research on Women, Gender and Sexuality aan Columbia University, noemt het woord een “vernederende pornografische term”. De Franse literatuurprofessor John Phillips wijst erop dat het woord een “linguïstische tegenstelling” is die het binaire denken over gender tegelijkertijd weerspiegelt en uitdaagt. Psychologen Dana Finnegan en Emily McNally schrijven simpelweg dat de term “een denigrerende bijklank heeft.”
Concreet: veel trans vrouwen willen gewoon als vrouw worden gezien. Niet als een speciaal type vrouw, niet als een categorie, niet als een zoekterm. Het woord “shemale” maakt dat onmogelijk, omdat het in zijn structuur al aangeeft dat er iets anders aan de hand is. Het maakt van vrouw-zijn een bijzonderheid in plaats van een gegeven.
Het RuPaul-moment
Het woord kwam in 2014 in het middelpunt van een publiek debat toen het werd gebruikt in seizoen zes van RuPaul’s Drag Race. Het programma had een spelonderdeel genaamd “She-Mail” — een woordspeling die jarenlang was geaccepteerd als camphumor, maar die in het veranderende klimaat rond transgender rechten plotseling niet meer door de beugel kon. Na klachten van de transgender gemeenschap schrapte televisiezender Logo TV het segment en gaf een publieke verklaring uit.
Het was een kantelpunt omdat het liet zien dat zelfs binnen de LHBTQ+-gemeenschap de grenzen van acceptabel taalgebruik verschoven. RuPaul, zelf een van de bekendste drag queens ter wereld, verdedigde aanvankelijk het gebruik van het woord, maar het programma paste zich uiteindelijk aan. De boodschap was helder: wat ooit doorging als grap, werd nu herkend als iets dat echte schade aanrichtte.
Waarom het woord niet verdwijnt
Ondanks alle bezwaren blijft “shemale” een van de meest gezochte termen op het internet. Dat komt niet doordat mensen de term per se willen gebruiken om trans vrouwen te beledigen — het komt doordat de porno-industrie het woord decennialang heeft gebruikt als categorisering, en die categorisering leeft voort in zoekalgoritmen, in automatische suggesties, en in het vocabulaire van mensen die nooit een alternatief hebben geleerd.
Er zijn pornoacteurs en sekswerkers die het woord pragmatisch accepteren. Een trans vrouw die in de porno-industrie werkt, weet dat de term mensen naar haar content leidt. Het afwijzen van het woord kan principieel juist zijn, maar het heeft een commerciële prijs. Zoals één sekswerker het verwoordde in een interview: er zijn urgentere problemen dan woordkeuze — zelfmoordcijfers, dakloosheid, toegang tot werk en onderwijs. Taal is belangrijk, maar het is niet het enige dat telt.
Tegelijkertijd verandert er wel iets. De meeste grote stijlgidsen voor journalisten — van de AP tot de BBC — raden het woord expliciet af. Mediaorganisaties als GLAAD bestempelen het als een term die nooit in respectvolle context thuishoort. En steeds meer pornosites experimenteren met alternatieve categoriseringen, hoewel de oude termen hardnekkig blijven bestaan in zoekgedrag.
Wat je dan wél zegt
De vervanging is simpel: trans vrouw. Of transgender vrouw. Of, als gender niet relevant is voor het gesprek, gewoon: vrouw. Het zijn termen die een persoon beschrijven zonder haar te reduceren tot een lichaam of een categorie. Ze bevatten geen impliciete tegenstelling, geen verborgen oordeel, geen pornografische geschiedenis.
Het verschil tussen “shemale” en “trans vrouw” is niet cosmetisch. Het is het verschil tussen een woord dat iemand tot object maakt en een woord dat iemand als persoon erkent. Taal verandert, en soms verandert die omdat we beter begrijpen wat woorden doen met de mensen over wie ze gaan.