Alfred Nobel is wereldwijd bekend vanwege de Nobelprijzen, maar zijn eigen leven was minstens zo interessant als de prestigieuze onderscheidingen die zijn naam dragen. Hij was een uitvinder, ondernemer en idealist, maar ook iemand die worstelde met hoe hij herinnerd zou worden. D
1. Hij werd geboren in Zweden maar leefde overal
Alfred Nobel werd op 21 oktober 1833 geboren in Stockholm, maar bracht een groot deel van zijn leven door buiten Zweden. Zijn familie verhuisde naar Rusland toen hij nog jong was, en later woonde hij in verschillende Europese steden, waaronder Parijs en San Remo.
2. Nobel was een briljante uitvinder
Hij bezat meer dan 350 patenten op zijn naam. Zijn bekendste uitvinding was dynamiet, maar hij werkte ook aan kunstzijde, synthetisch rubber en verschillende soorten explosieven. Zijn technische kennis was breed en zijn uitvindingen werden wereldwijd toegepast.
3. Dynamiet maakte hem rijk en berucht
Dynamiet werd in 1867 gepatenteerd en maakte Nobel schatrijk. Het werd veel gebruikt in de mijnbouw en bij grote bouwprojecten, maar ook in oorlogen. Dat laatste leverde hem kritiek op, en Nobel werd door sommige kranten de ‘koopman des doods’ genoemd.
4. Een verkeerde overlijdensadvertentie veranderde zijn leven
In 1888 stierf Nobels broer Ludvig. Een Franse krant dacht dat Alfred zelf was overleden en publiceerde een kritische necrologie met de kop: “De koopman des doods is dood.” Nobel schrok van hoe de wereld hem zou herinneren en besloot zijn nalatenschap te veranderen.
5. Hij was gefascineerd door literatuur
Naast zijn werk als uitvinder hield Nobel van poëzie en schreef hij zelf toneelstukken en gedichten. Hij sprak vloeiend meerdere talen en had een brede culturele interesse. Deze liefde voor literatuur verklaart waarom de Nobelprijs voor Literatuur een vaste plek kreeg tussen de wetenschappelijke onderscheidingen.
6. Zijn persoonlijke leven was eenzaam
Nobel trouwde nooit en had geen kinderen. Hij had wel enkele langdurige vriendschappen en een paar romantische relaties, waaronder met de Oostenrijkse vredesactiviste Bertha von Suttner. Zij speelde later een rol in het opnemen van de Nobelprijs voor de Vrede.
7. Hij richtte bedrijven op in meer dan 20 landen
Nobel was niet alleen uitvinder maar ook een slimme zakenman. Hij had fabrieken en laboratoria in Europa, Amerika en zelfs Australië. Zijn bedrijf was een van de eerste echte multinationals in de industrie.
8. De Nobelprijzen kwamen voort uit zijn testament
In zijn laatste testament, opgesteld in 1895, bepaalde Nobel dat het grootste deel van zijn vermogen moest worden gebruikt om jaarlijkse prijzen toe te kennen voor natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur en vrede. Deze beslissing verraste zelfs zijn familie.
9. Zijn vermogen was enorm voor die tijd
Toen Nobel in 1896 overleed in Italië, liet hij een fortuin van circa 31 miljoen Zweedse kronen na, een bedrag dat tegenwoordig overeenkomt met honderden miljoenen euro’s. Dit geld werd ondergebracht in de Nobelstichting, die tot op de dag van vandaag de prijzen financiert.
10. Er zijn meer Nobelprijzen dan Alfred zelf bepaalde
In 1968 voegde de Zweedse centrale bank de Nobelprijs voor de Economische Wetenschappen toe, officieel genoemd de “Prijs van de Zweedse Rijksbank in Economische Wetenschappen ter nagedachtenis aan Alfred Nobel.” Hoewel deze prijs niet in zijn testament stond, wordt hij vaak als zesde Nobelprijs beschouwd.
Alfred Nobel was een man vol tegenstrijdigheden: een uitvinder van explosieven die zijn naam verbond aan prijzen voor vrede, een zakenman die liever gedichten schreef dan vergaderingen bijwoonde. Zijn beslissing om zijn fortuin te besteden aan het belonen van kennis, kunst en menselijkheid heeft zijn reputatie volledig veranderd. Meer dan een eeuw na zijn dood is zijn naam wereldwijd synoniem voor de hoogste eer in uiteenlopende vakgebieden.