Johan de Witt is een van de meest intrigerende figuren uit de Nederlandse geschiedenis. Als raadpensionaris van Holland speelde hij in de 17e eeuw een sleutelrol in de Gouden Eeuw van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hij was een briljant bestuurder, strateeg en wiskundige.
Deze 10 weetjes geven een uitgebreid beeld van wie hij was en waarom hij tot op de dag van vandaag wordt herinnerd.
1. Hij was afkomstig uit een invloedrijke Dordtse familie
Johan de Witt werd op 24 september 1625 geboren in Dordrecht, als zoon van Jacob de Witt en Anna van den Corput. Zijn familie was welgesteld en politiek actief. Zijn vader was meerdere keren burgemeester van Dordrecht en had nauwe banden met de machtige regentenklasse. Deze achtergrond gaf Johan toegang tot goed onderwijs en een netwerk van invloedrijke personen.
2. Hij was een briljant student
Op jonge leeftijd viel Johan op door zijn intellect. Hij studeerde rechten aan de Universiteit van Leiden en toonde daarnaast een grote aanleg voor wiskunde. Hij schreef zelfs een belangrijk werk over kansberekening en scheepsbouw, getiteld “Elementa Curvarum Linearum“. Zijn analytische denkwijze zou hem later goed van pas komen in de politiek.
3. Op zijn 28ste werd hij raadpensionaris van Holland
In 1653, toen hij nog maar 28 jaar oud was, werd Johan de Witt benoemd tot raadpensionaris van Holland. Deze functie kan worden gezien als een soort eerste minister, al lag de macht in de Republiek verspreid over de verschillende provincies. Toch was Holland de rijkste en invloedrijkste provincie, waardoor De Witt grote invloed had op het beleid.
4. Hij was een republikein in een tijd van Oranjegezinde sentimenten
De Witt behoorde tot de staatsgezinden, die vonden dat de Republiek beter bestuurd kon worden zonder stadhouder uit het Huis van Oranje. Hij was een groot voorstander van de zogeheten Eerste Stadhouderloze Tijdperk (1650-1672), waarin de macht in handen lag van de regenten en niet van de Oranjes. Dit bracht hem regelmatig in conflict met Oranjegezinde tegenstanders.
5. Hij leidde de Republiek tijdens de Eerste en Tweede Engels-Nederlandse Oorlog
Onder zijn leiding voerde de Republiek oorlog met Engeland in de strijd om de heerschappij op zee. De Witt werkte nauw samen met zeehelden als Michiel de Ruyter om de Engelse vloot te bestrijden. Hoewel de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog aanvankelijk moeilijk verliep, eindigde deze in 1667 met de beroemde Tocht naar Chatham, een van de grootste Nederlandse maritieme overwinningen.
6. Hij had grote invloed op het economisch beleid
Johan de Witt was zich zeer bewust van het belang van handel en scheepvaart voor de welvaart van de Republiek. Hij stimuleerde maatregelen die de handel beschermden en de marine versterkten. Zijn beleid droeg bij aan de bloei van de Nederlandse economie in de 17e eeuw, hoewel voortdurende oorlogen een zware druk bleven uitoefenen.
7. Zijn broer Cornelis speelde ook een belangrijke rol
Cornelis de Witt, de oudere broer van Johan, was net als hij een invloedrijk politicus. De twee broers werkten nauw samen en deelden dezelfde politieke overtuigingen. Cornelis was onder meer betrokken bij de marine en de verdediging van de Republiek. Hun nauwe band zou hen in 1672 uiteindelijk samen fataal worden.
8. Het Rampjaar van 1672 werd zijn ondergang
In 1672 werd de Republiek aangevallen door Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen tegelijk. Deze onverwachte en zware aanval leidde tot paniek en woede onder de bevolking. Velen gaven De Witt de schuld van de militaire tegenslagen, vooral omdat hij de macht van de Oranjes had beperkt. De publieke opinie keerde zich massaal tegen hem.
9. Zijn dood was een van de gruwelijkste episodes uit de Nederlandse geschiedenis
Op 20 augustus 1672 werden Johan en Cornelis de Witt in Den Haag door een woedende menigte vermoord. De broers werden uit de Gevangenpoort gesleept, gelyncht en gruwelijk verminkt. Hun lichamen werden tentoongesteld en zelfs verminkt door omstanders. Deze brute moord wordt gezien als een dieptepunt in de Nederlandse politieke geschiedenis.
10. Zijn nalatenschap blijft onderwerp van discussie
Tot op de dag van vandaag wordt Johan de Witt zowel bewonderd als bekritiseerd. Voor sommigen is hij een briljant staatsman die de Republiek door moeilijke tijden leidde, voor anderen een politicus die te weinig oog had voor de gevoelens van het volk. Zijn rol in het versterken van de economie, de marine en de internationale positie van de Republiek is onmiskenbaar. Tegelijkertijd liet zijn tragische dood zien hoe snel publieke opinie kan omslaan.
Johan de Witt was een man van uitzonderlijke talenten, maar ook van tegenstellingen. Hij was een denker en doener, een strateeg die zowel op papier als op het politieke toneel excelleerde. Zijn leven weerspiegelt de hoogtijdagen én de kwetsbaarheid van de Gouden Eeuw. De dramatische wendingen in zijn carrière en de gruwelijke manier waarop hij aan zijn einde kwam, maken hem tot een van de meest gedenkwaardige figuren uit de Nederlandse geschiedenis.