Jom Kipoer is de heiligste dag van het joodse jaar. Het is een dag van inkeer, vergeving en bezinning, maar ook een dag vol eeuwenoude rituelen en symboliek. Deze dag wordt wereldwijd gevierd door joodse gemeenschappen, en zelfs veel niet-praktiserende joden nemen vrij om deze bijzondere datum te herdenken.
1. Jom Kipoer betekent letterlijk ‘Dag van Verzoening’
De naam komt uit het Hebreeuws: Yom betekent ‘dag’ en Kippur betekent ‘verzoening’ of ‘bedekking’. Het is de dag waarop volgens de joodse traditie zonden worden vergeven en de relatie tussen mens en God wordt hersteld. Het draait om spirituele zuivering en het afsluiten van fouten uit het verleden.
2. Het vindt plaats op de tiende dag van de maand Tisjri
Jom Kipoer volgt tien dagen na Rosj Hasjana, het Joodse Nieuwjaar. Deze tien dagen worden de Tien Dagen van Inkeer genoemd. Het is een periode waarin men nadenkt over het afgelopen jaar, spijt betuigt en goede voornemens maakt voor het komende jaar. Jom Kipoer is het hoogtepunt en sluit deze periode af.
3. Vasten is een centraal onderdeel
Op Jom Kipoer wordt er 25 uur lang volledig gevast: geen eten, geen drinken, geen kauwgom, zelfs geen water. Het vasten begint bij zonsondergang op de avond ervoor en eindigt bij zonsondergang op Jom Kipoer zelf. Het doel van het vasten is niet lichamelijke ontbering, maar spirituele concentratie.
4. Er gelden vijf traditionele verboden
Naast niet eten en drinken zijn er nog vier andere verboden op Jom Kipoer: niet wassen of baden, geen huidverzorgingsproducten gebruiken, geen leren schoenen dragen, en geen seksuele omgang hebben. Deze beperkingen moeten helpen om alle focus op gebed en bezinning te richten.
5. De synagogediensten duren bijna de hele dag
Op Jom Kipoer wordt vijf keer gebeden, meer dan op enige andere dag van het joodse jaar. De gebeden omvatten onder andere het Kol Nidré, het beroemdste gebed van Jom Kipoer, dat op de avond voorafgaand aan de vastendag wordt uitgesproken. De diensten worden afgesloten met het Ne’ilah-gebed, waarna de sjofar (ramshoorn) wordt geblazen.
6. Het Kol Nidré heeft een eeuwenoude melodie
Kol Nidré is niet alleen een gebed, maar ook een emotioneel muzikaal moment. De melodie is zo herkenbaar en aangrijpend dat ze vaak mensen tot tranen roert, zelfs als ze de woorden niet verstaan. Het gebed zelf is een verklaring waarin men beloften aan God uit het verleden herroept als men die niet heeft kunnen nakomen.
7. Witte kleding staat symbool voor zuiverheid
Veel mensen dragen op Jom Kipoer witte kleding, vaak zonder leer, om reinheid en nieuwe kansen te symboliseren. Witte kleding verwijst ook naar de engelen, als symbool dat men op deze dag dichter bij het goddelijke wil komen.
8. Jom Kipoer was vroeger ook een tempelritueel
In de tijd van de Tweede Tempel in Jeruzalem speelde de Hogepriester een centrale rol op Jom Kipoer. Hij voerde speciale offers uit en ging als enige, één keer per jaar, het Allerheiligste deel van de tempel binnen om vergeving te vragen voor het volk. Na de verwoesting van de Tempel in het jaar 70 werd de dag omgevormd tot een synagogale en persoonlijke beleving.
9. Het einde van de dag wordt feestelijk
Hoewel Jom Kipoer een dag van soberheid is, wordt het vasten na zonsondergang vaak gebroken met een feestelijke maaltijd. Traditioneel begint men met lichte gerechten zoals soep of bagels, om de maag weer rustig op gang te brengen. Daarna volgen vaak meer uitgebreide hapjes en zoetigheden.
10. Het is niet alleen verzoening met God
In de joodse traditie wordt benadrukt dat Jom Kipoer alleen zonden tussen mens en God kan vergeven. Voor fouten tegenover andere mensen moet je eerst zelf vergeving vragen bij die persoon. Daarom gebruiken veel mensen de dagen vóór Jom Kipoer om conflicten uit te praten en relaties te herstellen.
Jom Kipoer is veel meer dan een vastendag; het is een moment van diepe reflectie, verbondenheid en vernieuwing. Het is een dag waarop miljoenen mensen wereldwijd even stilstaan bij hun daden, hun relaties en hun spirituele pad. In een wereld die vaak gehaast en oppervlakkig is, blijft Jom Kipoer een krachtig ritueel dat laat zien hoe belangrijk het is om stil te staan, te vergeven en opnieuw te beginnen.