Het is dat ongemakkelijke moment aan het einde van een diner: de ober legt de rekening neer en jij vraagt je af of die extra euro’s wel nodig zijn. Fooi geven is een sociaal mijnenveld, maar voor het horecapersoneel is het bittere ernst. Wetenschappers hebben ontdekt dat ons geefgedrag verre van rationeel is.
Wist je dat de kleur van een shirt of de herhaling van een bestelling direct invloed heeft op de inhoud van je portemonnee? We duiken in de psychologie achter het extraatje en ontdekken waar die vreemde traditie eigenlijk vandaan komt.
1. ‘Fooi’ komt van de goede weg
Het woord fooi heeft een Franse achtergrond. Het stamt af van het woord voie, wat weg of reis betekent. Vroeger was een fooi een extraatje voor de koetsier of de gids: een bedrag ‘voor de goede weg’.
In de loop der eeuwen veranderde de betekenis van een reiskostenvergoeding naar een beloning voor de bediening in een herberg of restaurant. Het is dus eigenlijk een heel ouderwets bedankje voor een behouden vaart (of een volle maag).
2. De kracht van het spiegelen
Wil een ober meer verdienen? Dan moet hij zich gedragen als een papegaai. Uit psychologisch onderzoek blijkt dat serveerders die de bestelling van de gast letterlijk herhalen, tot wel 70% meer fooi krijgen.
We houden onbewust van mensen die op ons lijken of ons gedrag spiegelen. Het geeft de gast het gevoel dat hij echt begrepen wordt, en dat vertaalt zich direct in een hogere beloning.
3. Vitamine D maakt gul
Heb je weleens gemerkt dat je op een zonnig terras makkelijker geld uitgeeft? Dat is geen toeval. De zon heeft een direct effect op ons humeur, en een goed humeur zorgt voor een lossere hand bij het afrekenen.
Zelfs als de service ondermaats is, compenseert het mooie weer ons oordeel. Serveerders vieren de zomer dus vaak dubbel: een vol terras én een vollere fooienpot.
4. De ‘digitale’ duw in de rug
Nu we bijna nooit meer met contant geld betalen, zou je denken dat de fooi verdwijnt. Niets is minder waar. Dankzij de moderne kassasystemen zoals die van unTill Nederland zie je op de pinautomaat vaak direct een suggestie voor een percentage.
Omdat we als mensen lui zijn aangelegd, kiezen we vaak een van de voorgestelde knoppen in plaats van zelf een bedrag in te typen. Dit zorgt ervoor dat we bij pinbetalingen vaak onbewust royaler zijn dan wanneer we met muntgeld hannesen.
5. Even door de knieën
Fysieke nabijheid doet wonderen voor de rekening. Serveerders die even kort door de knieën gaan om op ooghoogte met de gast te communiceren, krijgen vaker een hogere fooi. Door lager te gaan zitten, verbreekt de bediening de hiërarchische barrière. Je bent op dat moment geen ‘personeel’ meer, maar een soort tijdelijke tafelgenoot die de gast helpt aan een leuke avond.
6. Het principe van geven en nemen
Reciprociteit is een krachtig wapen in de horeca. Geef je de gast een klein presentje bij de rekening, zoals een pepermuntje of een koekje, dan voelt die gast zich onbewust verplicht om iets terug te doen.
Het is een psychologische reflex: als ik iets van jou krijg, wil ik jou ook iets geven. Het resultaat? Een flink hogere fooi voor een snoepje van slechts een paar cent.
7. De ‘Lady in Red’
Dit is een vreemd maar bewezen feit: serveersters die rode kleding of rode lippenstift dragen, krijgen tot wel 25% meer fooi van mannelijke gasten. Bij vrouwelijke gasten heeft de kleur rood overigens totaal geen effect op het geefgedrag. De kleur rood triggert bij mannen onbewust associaties met passie en energie, wat blijkbaar de weg naar de achterzak vrijmaakt.
8. Een belediging in het Oosten
Terwijl we in Europa en de VS vaak een percentage van 10% aanhouden als norm, moet je daar in Japan absoluut niet mee aankomen. Daar wordt een fooi vaak gezien als een belediging. De filosofie is simpel: goede service hoort de standaard te zijn, niet iets waar je extra voor moet betalen. Als je daar geld op tafel laat liggen, rent de ober je waarschijnlijk achterna om je ‘vergeten’ wisselgeld terug te geven.