Als je ooit op een schoolplein in Amsterdam-Zuidoost hebt gestaan of per ongeluk de comments onder een Nederlandse drillrap-video hebt gelezen, dan ben je het tegengekomen. Kaulo. Of kaolo. Of koulo. Niemand is het eens over de spelling, maar iedereen weet wat het doet. Het maakt alles groter.
Kaulo vet. Kaulo koud. Kaulo irritant. Het is het krachtigste bijwoord van de Nederlandse straat en staat in geen enkel officieel woordenboek.
Een poepgat dat een bijwoord werd
Laten we beginnen bij de herkomst, want dat is het deel waar het ongemakkelijk wordt. In het Sranantongo, de creooltaal uit Suriname, betekent kaolo zoiets als poepgat of aarsgat. Het is een samentrekking van kaka holo. In Suriname zeg je dit niet zomaar, zeker niet tegen je ouders of in het openbaar.
Cabaretier Roué Verveer maakte er ooit een punt van toen een jongere hem “kaolo grappig” noemde. Verveer legde uit dat het een scheldwoord is dat je niet zomaar gebruikt. Vanuit Surinaams perspectief had hij natuurlijk gelijk.
Taalkundige Khalid Mourigh nuanceerde dit later. Voor de meeste jongeren die kaulo zeggen, is de oorspronkelijke betekenis volledig verdampt, ze weten niet dat ze eigenlijk “poepgat grappig” zeggen. Voor hen betekent het gewoon: heel erg.
Hoe een scheldwoord een versterker werd
Dat is het opmerkelijke aan kaulo. Het heeft dezelfde reis afgelegd als het woord kapot in straattaal, dat ooit een puur negatieve betekenis had. Toen jongeren kapot veel en kapot mooi gingen zeggen, werd het plotseling een bijwoord.
Kaulo doet precies hetzelfde. Het valt nu in dezelfde categorie als fucking in het Engels of tering in het Nederlands. Dit zijn woorden die los van hun letterlijke betekenis functioneren als emotionele versterkers.
Het werkt bovendien in beide richtingen. Kaulo lekker is een compliment, maar kaulo dom is dat niet. Kaulo dik feest betekent dat het een geweldig feest was, terwijl kaulo skeer betekent dat je blut bent.
Het woord zelf is neutraal geworden, het woord dat erachter komt bepaalt de richting. Kaulo is simpelweg de volumeknop. Welk nummer er speelt, bepaal je zelf.
De grootste Surinaamse export
Om kaulo te begrijpen moet je naar het grotere plaatje kijken. Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 kwamen grote groepen Surinamers naar de Nederlandse steden. Ze brachten hun taal mee. Het Sranantongo werd daardoor een van de belangrijkste bronnen voor onze huidige straattaal.
Khalid Mourigh schat dat zo’n 70 tot 80 procent van de straattaalwoorden uit het Sranantongo komt. Jongeren gebruiken dagelijks termen als mattie, fittie en waggie zonder te weten dat de oorsprong in Suriname ligt.
Kaulo past in dat rijtje, al heeft het iets extra’s. Het is niet alleen overgenomen, de functie van het woord is fundamenteel veranderd. In het Sranantongo is het een zelfstandig naamwoord voor een lichaamsdeel.
In het Nederlands is het een bijwoord geworden. Dit is een grammaticale categorie die het in de eigen taal niet had. Zoiets ontstaat organisch als talen elkaar raken in trappenhuizen en op schoolpleinen.
De CoolCat-rel en de spelling
Er was een moment waarop kaulo even in het landelijke nieuws kwam. Kledingketen CoolCat verkocht een T-shirt met de tekst “Ik ben kaulo gangster”. Dit leidde tot ophef door de boodschap, maar ook door de spelling.
CoolCat schreef kaulo in plaats van kaolo. Het Algemeen Nederlands Woordenboek noteerde het later als kaolo. Een deel van de Surinaamse gemeenschap vond het respectloos dat een merk geld verdiende aan een woord dat ze niet eens correct spelden.
Het is een klein incident dat aan iets groters raakt. Straattaal heeft geen academie die de spelling bepaalt. Er bestaat geen officieel genootschap voor deze taalvorm.
De schrijfwijze hangt af van wie het typt en op welk platform dat gebeurt. Kaulo, kaolo of koulo, voor de gebruiker maakt het weinig uit. Het is echter wel relevant voor wie vindt dat de thuisbasis van het woord respect verdient.
Waarom het blijft plakken
Veel straattaalwoorden komen en gaan weer. Wie herinnert zich izjen of toppie nog? Kaulo is echter een overlever. Het wordt al sinds eind jaren negentig gebruikt en de populariteit lijkt alleen maar toe te nemen.
Dat komt waarschijnlijk doordat het een gat vult. Het Nederlands heeft woorden als heel, erg en enorm, maar die voelen aan als taal voor werkstukken. Op straat zoek je iets dat klinkt zoals het voelt. Kaulo is kort en hard. Het is niet geschikt voor bij oma aan de keukentafel, en juist daarom werkt het.