De Nazcalijnen zijn een van de meest intrigerende archeologische mysteries ter wereld: enorme figuren en lijnen, geëtst in de droge bodem van de Nazca-woestijn in het zuiden van Peru. Deze gigantische geogliefen, die alleen goed zichtbaar zijn vanuit de lucht, omvatten afbeeldingen van dieren, planten en complexe geometrische patronen.
1. Gemaakt door de Nazca-cultuur
De lijnen werden gecreëerd door de Nazca-bevolking, een pre-Inca cultuur die bloeide in het gebied tussen ongeveer 100 v.Chr. en 800 n.Chr. Deze cultuur staat ook bekend om zijn complexe irrigatiesystemen en verfijnde, kleurrijke keramiek.
De Nazca creëerden de geogliefen door de donkere, roodbruine toplaag van ijzeroxide-houdende kiezels te verwijderen, waardoor de lichtere, zanderige ondergrond zichtbaar werd. De lijnen zijn meestal slechts 10 tot 30 centimeter diep.
2. Honderden figuren en duizenden lijnen
Het Nazca-plateau bevat honderden individuele figuren en kilometers aan lijnen. Er zijn meer dan 70 biomorfe figuren (voorstellingen van levende wezens), waaronder:
- Dieren: Kolibrie, condor, pelikaan, aap, spin, hagedis, orka, hond.
- Planten: Bomen, bloemen.
- Mensachtige figuren (zoals de beroemde ‘Astronaut’).
Daarnaast zijn er duizenden perfect rechte lijnen, geometrische vormen (driehoeken, rechthoeken, trapeziums, spiralen) en grote open ruimtes (‘pampas’). De schaal is enorm; sommige lijnen zijn kilometers lang en de figuren kunnen tot wel 370 meter groot zijn (zoals de pelikaan).
3. Alleen zichtbaar vanuit de lucht?
Een van de meest opvallende kenmerken van de Nazcalijnen is dat de figuren en complexe patronen alleen in hun geheel herkenbaar zijn vanuit de lucht. Dit heeft geleid tot veel speculatie over hoe en waarom ze zijn gemaakt.
Hoewel de Nazca geen vliegtuigen hadden, is het mogelijk dat ze de ontwerpen op kleine schaal hebben gemaakt en vervolgens met behulp van rasters en staken op grote schaal hebben uitgezet. Bovendien zijn de lijnen en sommige figuren wel degelijk zichtbaar vanaf de omliggende heuvels en uitlopers van de Andes.
4. Theorieën over het doel: Rituelen en water
Het precieze doel van de Nazcalijnen is nog steeds onderwerp van debat onder archeologen. De meest gangbare theorieën suggereren een religieus of ceremonieel doel.
- Rituele paden: De rechte lijnen en open ruimtes zouden ceremoniële paden kunnen zijn geweest waar processies plaatsvonden.
- Watercultus: Veel lijnen wijzen naar waterbronnen in de uitlopers van de Andes. Gezien het extreem droge klimaat, was water van levensbelang. De lijnen en figuren (zoals de spin en aap, geassocieerd met regen) zouden onderdeel kunnen zijn geweest van rituelen om de goden om water en vruchtbaarheid te smeken.
- Astronomische kalender?: De theorie dat de lijnen een gigantische astronomische kalender vormen (voorgesteld door Maria Reiche) wordt tegenwoordig minder waarschijnlijk geacht, hoewel sommige lijnen wel lijken te corresponderen met de zonnewendes of bepaalde sterren.
5. Maria Reiche: De ‘Vrouw van de Lijnen’
De Duits-Peruaanse wiskundige en archeologe Maria Reiche (1903-1998) wijdde meer dan 50 jaar van haar leven aan de studie, het behoud en de bescherming van de Nazcalijnen. Zij was een van de eersten die de lijnen systematisch in kaart bracht, opmat en interpreteerde (aanvankelijk als astronomische kalender).
Dankzij haar onvermoeibare inzet, vaak onder zware omstandigheden in de woestijn, kregen de lijnen internationale erkenning en werden ze beter beschermd. Ze staat liefkozend bekend als de ‘Vrouw van de Lijnen’.
6. Hoe zijn ze bewaard gebleven?
De uitzonderlijke conservering van de Nazcalijnen gedurende meer dan duizend jaar is te danken aan het extreem droge, windstille en stabiele klimaat van de Nazca-woestijn. Er valt nauwelijks regen en de wind is minimaal.
De toplaag van donkere stenen beschermt de onderliggende grond tegen erosie en absorbeert zonnewarmte, wat een beschermende luchtlaag creëert. Hierdoor zijn de ondiepe lijnen opmerkelijk goed bewaard gebleven.
7. Bedreigingen: Klimaat en menselijke activiteit
Ondanks het stabiele klimaat worden de Nazcalijnen tegenwoordig bedreigd. Klimaatverandering leidt tot ongebruikelijke weerspatronen, zoals zware regenval (El Niño), die erosie kunnen veroorzaken.
De grootste bedreiging komt echter van menselijke activiteit. Illegale nederzettingen, landbouw, mijnbouw, en schade door voertuigen (zoals de schade veroorzaakt door Greenpeace-activisten in 2014 en een vrachtwagenchauffeur in 2018) vormen een ernstig risico voor het behoud van deze kwetsbare geogliefen.
8. UNESCO Werelderfgoed
Vanwege hun unieke karakter en culturele betekenis werden de lijnen en geogliefen van Nazca en Palpa in 1994 opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
Dit heeft geleid tot meer internationale aandacht en inspanningen voor bescherming en onderzoek, hoewel het beheer van zo’n uitgestrekt en kwetsbaar gebied een enorme uitdaging blijft.
9. Geen buitenaardse creaties
De enorme schaal en precisie van de lijnen, en het feit dat ze het best vanuit de lucht zichtbaar zijn, hebben geleid tot populaire (pseudo-)wetenschappelijke theorieën dat ze zijn gemaakt door of voor buitenaardse bezoekers (zoals gepopulariseerd door Erich von Däniken).
Er is echter geen enkel wetenschappelijk bewijs voor deze beweringen. Archeologen zijn het erover eens dat de lijnen volledig binnen de technologische en culturele capaciteiten van de Nazca-bevolking vallen.
10. Nieuwe ontdekkingen dankzij technologie
Dankzij moderne technologieën zoals drones en satellietbeelden worden er nog steeds nieuwe, kleinere of minder duidelijke geogliefen ontdekt in het Nazca-gebied en de omliggende valleien (zoals Palpa).
Deze nieuwe ontdekkingen, vaak op hellingen en beter zichtbaar vanaf de grond, helpen archeologen een vollediger beeld te krijgen van de omvang, diversiteit en mogelijke betekenis van deze fascinerende pre-Inca traditie.
De Nazcalijnen blijven een van ’s werelds meest raadselachtige archeologische vindplaatsen. Ze getuigen van de complexe kosmologie, religieuze overtuigingen en technische vaardigheden van de Nazca-cultuur. Hoewel hun precieze betekenis misschien nooit volledig ontsluierd zal worden, nodigen deze gigantische figuren in de Peruaanse woestijn ons uit om na te denken over de relatie tussen mens, landschap en het spirituele.