Hugo de Groot wordt gezien als een van de grootste denkers uit de Nederlandse geschiedenis. Hij was jurist, theoloog, diplomaat en schrijver, en legde met zijn ideeën de basis voor het moderne volkenrecht. Maar zijn leven kende ook dramatische wendingen, waaronder een van de beroemdste ontsnappingen uit de geschiedenis.
1. Hij was een wonderkind
Hugo de Groot werd op 10 april 1583 geboren in Delft. Al op jonge leeftijd bleek hij uitzonderlijk begaafd. Op zijn elfde begon hij aan de Universiteit van Leiden, waar hij uitblonk in rechten, talen en wiskunde. Zijn intelligentie leverde hem de bijnaam ‘Het Wonder van Holland’ op.
2. Op zijn vijftiende vergezelde hij een diplomatieke missie naar Frankrijk
In 1598 mocht de pas 15-jarige Hugo mee met raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt naar Parijs voor diplomatiek overleg met koning Hendrik IV van Frankrijk. De Franse koning was zo onder de indruk van zijn kennis en welsprekendheid dat hij hem een eredoctoraat in de rechten verleende.
3. Hij was een belangrijke jurist en schrijver
Hugo de Groot schreef over uiteenlopende onderwerpen, van theologie tot scheepvaartrecht. Zijn bekendste werk, De iure belli ac pacis (Over het recht van oorlog en vrede), wordt gezien als het fundament van het moderne internationale recht. Hierin pleitte hij voor het idee dat er universele wetten bestaan die voor alle landen gelden, ongeacht religie of cultuur.
4. Hij verdedigde de vrijheid van de zee
In zijn boek Mare Liberum (1609) stelde De Groot dat de zee vrij moest zijn voor alle landen en niet het eigendom van één macht kon zijn. Dit was revolutionair in een tijd waarin grote maritieme rijken probeerden exclusieve handelsroutes te claimen. Zijn ideeën beïnvloedden eeuwenlang het internationale zeerecht.
5. Hij raakte betrokken bij een religieus-politiek conflict
De Groot stond aan de kant van de remonstranten, een religieuze stroming die pleitte voor meer tolerantie binnen het calvinisme. Dit bracht hem in conflict met de contraremonstranten, gesteund door prins Maurits van Oranje. De strijd mondde uit in een politieke zuivering waarbij De Groot hard werd aangepakt.
6. Hij werd levenslang gevangengezet in Slot Loevestein
In 1619 werd Hugo de Groot veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf in Slot Loevestein. De aanklacht was dat hij de remonstranten had gesteund en daarmee het landsbestuur had ondermijnd. Zijn gevangenschap leek uitzichtloos, totdat zijn vrouw Maria van Reigersberch met een ingenieus plan kwam.
7. Hij ontsnapte in een boekenkist
In 1621 wist De Groot op spectaculaire wijze te ontsnappen. Maria smokkelde hem het slot uit in een grote boekenkist die normaal gebruikt werd om boeken naar buiten te brengen. Hij werd in de kist naar Gorinchem gebracht en wist vervolgens te vluchten naar Antwerpen. Deze ontsnapping is een van de beroemdste verhalen uit de Nederlandse geschiedenis.
8. Hij leefde jarenlang in ballingschap
Na zijn ontsnapping vestigde De Groot zich in Parijs, waar hij onder bescherming stond van de Franse koning. Hij bleef schrijven en publiceren over recht en politiek. Later werkte hij als Zweeds ambassadeur in Frankrijk, maar keerde nooit meer officieel terug in de Republiek.
9. Hij overleed na een schipbreuk
In 1645, op weg van zijn ambassadeurschap in Zweden naar Lübeck, leed het schip waarop De Groot zich bevond schipbreuk. Hij overleefde de ramp, maar raakte uitgeput en ziek. Enkele dagen later, op 28 augustus 1645, overleed hij in Rostock, op 62-jarige leeftijd.
10. Zijn ideeën leven voort in het moderne recht
Hugo de Groot wordt beschouwd als de grondlegger van het volkenrecht. Zijn principes over rechtvaardige oorlog, soevereiniteit van staten en vrije handel op zee zijn nog steeds terug te vinden in internationale verdragen en juridische systemen. Zijn naam wordt wereldwijd gerespecteerd in juridische en diplomatieke kringen.
Hugo de Groot was niet alleen een briljant jurist en schrijver, maar ook een man die zijn leven lang streed voor vrijheid van denken en handelen. Zijn ontsnapping in een boekenkist is misschien zijn meest bekende verhaal, maar zijn intellectuele nalatenschap is nog veel indrukwekkender. Tot op de dag van vandaag worden zijn boeken bestudeerd, en zijn invloed op het internationale recht is blijvend.