Moeder Teresa (1910-1997), geboren als Anjezë Gonxhe Bojaxhiu in Skopje, was een wereldberoemde rooms-katholieke zuster en missionaris van Albanese afkomst. Ze wijdde haar leven aan het helpen van de allerarmsten en stervenden in de sloppenwijken van Calcutta (nu Kolkata), India, en stichtte de orde van de Missionarissen van Naastenliefde.
Haar werk leverde haar wereldwijde erkenning, de Nobelprijs voor de Vrede en uiteindelijk een heiligverklaring op.
1. Geboren in het Ottomaanse Rijk
Anjezë Gonxhe Bojaxhiu werd geboren op 26 augustus 1910 in Üsküb, Ottomaanse Rijk, het huidige Skopje in Noord-Macedonië. Ze groeide op in een welvarend Albanees katholiek gezin.
Haar vroege leven werd gekenmerkt door de Balkanoorlogen en de Eerste Wereldoorlog, wat mogelijk haar latere roeping om de slachtoffers van lijden te helpen, heeft beïnvloed.
2. Al jong geroepen tot het religieuze leven
Op 12-jarige leeftijd voelde Anjezë zich al geroepen tot het religieuze leven. Ze was gefascineerd door verhalen over missionarissen in India en besloot dat ze haar leven wilde wijden aan het dienen van God door de armen te helpen.
Op haar 18e verliet ze haar ouderlijk huis en sloot zich aan bij de Zusters van Loreto, een Ierse kloosterorde die missiewerk deed in India. Ze zag haar moeder en zus daarna nooit meer terug.
3. Lerares in Calcutta
Na haar noviciaat in Ierland, waar ze de naam Teresa aannam (naar Theresia van Lisieux), werd ze naar Calcutta gestuurd. Daar werkte ze bijna twintig jaar als lerares aardrijkskunde en geschiedenis, en later als directrice, op de St. Mary’s High School for Girls, een school voor welgestelde meisjes.
Hoewel ze van haar werk hield, werd ze steeds meer geconfronteerd met de schrijnende armoede en het lijden net buiten de schoolmuren.
4. De ‘Roeping binnen de Roeping’
Op 10 september 1946, tijdens een treinreis naar Darjeeling voor een retraite, kreeg Moeder Teresa wat ze beschreef als een ‘roeping binnen de roeping’. Ze voelde een duidelijke opdracht van God om het klooster te verlaten en zich volledig te wijden aan de zorg voor ‘de armsten van de armen’ in de sloppenwijken.
Ze kreeg toestemming van het Vaticaan om de Loreto-orde te verlaten en een nieuwe congregatie te stichten, hoewel ze wel onder de aartsbisschop van Calcutta bleef vallen.
5. Stichting van de Missionarissen van Naastenliefde
In 1950 stichtte Moeder Teresa officieel de Missionarissen van Naastenliefde. De orde begon met slechts 13 leden in Calcutta, maar groeide snel uit tot een wereldwijde organisatie.
De zusters legden de traditionele geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid af, plus een vierde gelofte: ‘onverdeelde en kosteloze dienst aan de armsten van de armen’.
6. De iconische wit-blauwe sari
Moeder Teresa koos als habijt voor haar orde een eenvoudige, witte katoenen sari met drie blauwe biezen. Dit was de kleding die gedragen werd door de armste vrouwen in Bengalen. De witte kleur symboliseert zuiverheid en de blauwe kleur staat voor Moeder Maria.
Dit eenvoudige habijt werd het wereldwijde symbool van Moeder Teresa en haar missionarissen.
7. Focus op de stervenden en verstotenen
Het werk van de Missionarissen van Naastenliefde richtte zich in eerste instantie op het bieden van zorg en waardigheid aan mensen die letterlijk op straat lagen te sterven. Moeder Teresa opende Nirmal Hriday (Huis van het Zuivere Hart), een hospice waar stervende armen met respect en liefde konden overlijden.
Later breidde het werk zich uit naar weeshuizen, lepraklinieken, soepkeukens en scholen voor de allerarmsten.
8. Nobelprijs voor de Vrede (1979)
Voor haar onvermoeibare inzet voor de armen en lijdende ontving Moeder Teresa in 1979 de Nobelprijs voor de Vrede. Ze accepteerde de prijs ‘in naam van de hongerige, de naakten, de daklozen, de kreupelen, de blinden, de melaatsen, al die mensen die zich ongewenst, onbemind, onverzorgd voelen’.
Ze vroeg of het traditionele banket ter ere van de laureaten afgelast kon worden, zodat het geld besteed kon worden aan de armen in Calcutta.
9. Kritiek en controverse
Ondanks haar wereldwijde bewondering, was er ook kritiek op Moeder Teresa en haar werk. Critici wezen op de gebrekkige medische zorg in haar tehuizen, haar conservatieve standpunten over abortus en anticonceptie, en vragen over de besteding van de grote sommen geld die haar organisatie ontving.
Sommigen vonden haar benadering van armoedebestrijding te veel gericht op symptoombestrijding en te weinig op structurele verandering.
10. Geloofscrisis en ‘innerlijke duisternis’
Na haar dood kwamen brieven en dagboekaantekeningen naar buiten waaruit bleek dat Moeder Teresa decennialang worstelde met een diepe geloofscrisis en een gevoel van ‘innerlijke duisternis’ en Gods afwezigheid.
Dit beeld van een vrouw die, ondanks haar eigen twijfels en spirituele pijn, onvermoeibaar doorging met haar werk uit liefde voor God en de armen, maakte haar voor velen juist nog menselijker en bewonderenswaardiger.
11. Snelle heiligverklaring
Al tijdens haar leven werd Moeder Teresa door velen als een heilige beschouwd. Na haar dood in 1997 werd het proces voor haar zalig- en heiligverklaring uitzonderlijk snel gestart door Paus Johannes Paulus II.
Ze werd zalig verklaard in 2003 en heilig verklaard door Paus Franciscus op 4 september 2016, slechts 19 jaar na haar overlijden. Hiervoor waren twee wonderen op haar voorspraak vereist en erkend door het Vaticaan.
12. Ontmoetingen met wereldleiders
Door haar wereldwijde bekendheid ontmoette Moeder Teresa talloze staatshoofden, pausen en andere invloedrijke personen. Ze gebruikte deze ontmoetingen vaak om aandacht te vragen voor de noden van de armen en om te pleiten voor vrede.
Ze schuwde daarbij de controverse niet en sprak zich duidelijk uit over morele kwesties.
13. Een symbool van naastenliefde
Meer dan enige andere figuur in de moderne tijd, werd Moeder Teresa het wereldwijde symbool van onbaatzuchtige naastenliefde en compassie. Haar kleine gestalte en eenvoudige sari werden iconisch.
Hoewel haar leven en werk niet zonder discussie waren, blijft haar toewijding aan de ‘armsten van de armen’ een krachtige inspiratiebron voor miljoenen mensen over de hele wereld.