De Bijbel is met naar schatting ruim vijf miljard gedrukte exemplaren het bestverkochte boek uit de menselijke geschiedenis. Het werk is geen los boek, maar een verzameling van tientallen geschriften die over een periode van ruim duizend jaar zijn ontstaan. Hieronder lees je 15 gecontroleerde weetjes over de Bijbel, zijn talen en zijn ontstaansgeschiedenis.
1. De Bijbel bestaat uit twee hoofddelen
De christelijke Bijbel is opgedeeld in het Oude Testament en het Nieuwe Testament. Het Oude Testament vertelt over de schepping, de geschiedenis van het volk Isra\u00ebl en profetie\u00ebn. Het Nieuwe Testament richt zich op het leven, het onderwijs en de opstanding van Jezus van Nazareth en de vroege christelijke gemeenten in het Romeinse Rijk. Binnen de categorie religie en spiritualiteit vormt deze tweedeling de basis voor uiteenlopende geloofsstromingen.
2. Het is een bibliotheek van tientallen boeken
Het woord Bijbel stamt af van het Griekse ta biblia, wat letterlijk vertaald ‘de boeken’ betekent. De standaard protestantse canon telt 66 verschillende boeken, geschreven door tientallen verschillende auteurs. Onder hen waren herders, koningen, vissers en geleerden. Omdat de teksten over vele eeuwen zijn opgetekend, weerspiegelt elk geschrift de historische en culturele omstandigheden van zijn eigen tijdperk.
3. Het Oude Testament is geschreven in Hebreeuws en Aramees
Het overgrote deel van het Oude Testament werd oorspronkelijk in het Oudhebreeuws geschreven. Enkele specifieke passages, zoals delen van de boeken Dani\u00ebl en Ezra, zijn opgesteld in het Aramees. Dat was destijds de algemene handelstaal en bestuurstaal in het Midden-Oosten, waardoor teksten breed toegankelijk waren voor verschillende volkeren.
4. Het Nieuwe Testament is in Koin\u00e8-Grieks geschreven
In tegenstelling tot het Oude Testament werd het Nieuwe Testament volledig in het Koin\u00e8-Grieks opgetekend. Na de veroveringen van Alexander de Grote was dit de voertaal in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Door in deze spreektaal te schrijven, konden apostelen en vroege schrijvers hun boodschap vlot verspreiden over de provincies van het Romeinse Rijk.
5. Het aantal boeken verschilt per traditie
Niet elke christelijke kerk gebruikt precies dezelfde inhoudsopgave. Terwijl protestantse bijbels 66 boeken tellen, bevat de rooms-katholieke canon 73 boeken. De rooms-katholieke traditie rekent namelijk de deuterocanonieke boeken mee, zoals Tobit en Judith. Oosters-orthodoxe kerken erkennen daarnaast nog enkele aanvullende geschriften.
6. Hoofdstukken en verzen kwamen pas in de middeleeuwen
Oorspronkelijke bijbelse manuscripten kenden geen hoofdstuknummers, verzen of leestekens. De indeling in hoofdstukken werd rond 1205 ontworpen door Stephen Langton, die later aartsbisschop van Canterbury werd. De precieze versnummering in het Nieuwe Testament werd in 1551 ingevoerd door de Franse drukker Robert Estienne, wat het opzoeken van citaten aanzienlijk vereenvoudigde.
7. De tekst bevat veel verschillende literaire genres
De Bijbel is literair gezien uiterst veelzijdig opgebouwd. Naast historische verslagen en wetteksten bevat de bundel po\u00ebzie, klaagliederen, filosofische overpeinzingen, brieven en apocalyptische visioenen. Het boek Psalmen bestaat bijvoorbeeld uit religieuze liederen, terwijl Spreuken juist praktische levenslessen bundelt.
8. De Statenvertaling uit 1637 vormde de Nederlandse taal
In opdracht van de Staten-Generaal verscheen in 1637 de offici\u00eble Statenvertaling. Dit was de eerste complete Nederlandse vertaling die direct vanuit de oorspronkelijke grondtalen werd gemaakt. Het werk had een diepgaande invloed op de standaardisatie van het Nederlands en leverde talloze vaste uitdrukkingen op die we nu nog dagelijks gebruiken.
9. De Dode Zeerollen bevestigden de eeuwenoude teksten
Tussen 1947 en 1956 vonden herders en archeologen in grotten bij Qumran honderden rollen en fragmenten. Deze manuscripten stammen uit de periode tussen de derde eeuw voor Christus en de eerste eeuw na Christus. Wie meer wil ontdekken over deze vondst kan onze weetjes over de Dode Zeerollen bekijken. Zelfs curieuze manuscripten zoals de Codex Gigas tonen hoe zorgvuldig bijbelteksten door kopiisten werden overgeschreven.
10. De Gutenbergbijbel startte de Europese boekdrukkunst
Rond 1455 voltooide Johannes Gutenberg in de Duitse stad Mainz zijn beroemde Latijnse Bijbel. Het was het eerste omvangrijke werk in Europa dat werd gedrukt met behulp van losse, loden letters. Deze technische innovatie maakte het mogelijk om boeken sneller en uniformer te produceren, wat een revolutie in het verspreiden van kennis ontketende.
11. Het kortste boek is de Derde brief van Johannes
Gemeten naar het aantal woorden in het oorspronkelijke Grieks geldt de Derde brief van Johannes als het kortste boek in het Nieuwe Testament. Het persoonlijke briefje telt slechts 219 Griekse woorden verdeeld over 14 verzen. Johannes moedigt hierin zijn vriend Gajus aan om rondreizende leraren gastvrij te ontvangen.
12. Het langste boek is Psalmen
Het omvangrijkste boek in de Bijbel is het boek Psalmen, dat 150 afzonderlijke liederen en gebeden telt. Binnen dit boek vind je zowel het kortste hoofdstuk van de Bijbel (Psalm 117 met twee verzen) als het allerlangste hoofdstuk (Psalm 119 met maar liefst 176 verzen). Het langste vers in de Nederlandse vertaling is te vinden in Ester 8:9.
13. Het is het meest vertaalde boek ter wereld
Geen enkel literair werk is in zoveel talen overgezet als de Bijbel. Organisaties zoals Wycliffe Bible Translators registreren de voortgang van vertaalprojecten wereldwijd. De complete Bijbel is beschikbaar in meer dan 730 talen, terwijl afzonderlijke bijbelgedeelten in ruim 3.600 talen zijn vertaald.
14. Jezus sprak in het dagelijks leven Aramees
Hoewel het Nieuwe Testament in het Grieks werd opgeschreven, sprak Jezus in zijn dagelijkse communicatie in Galilea en Judea Aramees. In het evangelie naar Marcus zijn enkele van zijn Aramese uitspraken letterlijk bewaard gebleven, zoals Talitha koem (meisje, sta op) en Elo\u00ef, Elo\u00ef, lema sabachtani aan het kruis.
15. Verhalen zoals Noach werden wereldwijd cultuurbezit
Verhalen uit de Bijbel hebben de westerse kunst, schilderkunst en literatuur diepgaand gevormd. Vertellingen over de ark van Noach, David tegen Goliath en de barmhartige Samaritaan zijn vaste metaforen geworden in onze omgangstaal. Schilders zoals Rembrandt en componisten zoals Bach ontleenden hun bekendste meesterwerken aan deze teksten.
