Gelegen tussen de grote rivieren de Eufraat en de Tigris herbergt Irak enkele van de oudste culturele schatten van de mensheid. Binnen de categorie landen en geschiedenis staat de regio bekend als het vruchtbare hart waar steden, wetgeving en het schrift het levenslicht zagen. Hieronder vind je vijftien gecontroleerde weetjes over de rijke historie, geografie en samenleving van Irak.
1. Irak ligt in het historische Mesopotamië tussen Tigris en Eufraat
Het grondgebied van het huidige Irak valt grotendeels samen met het antieke Mesopotamië, een Griekse benaming die letterlijk ‘land tussen de rivieren’ betekent. Dankzij de vruchtbare slibafzettingen van de Eufraat en de Tigris ontstonden hier meer dan zesduizend jaar geleden de eerste permanente landbouwnederzettingen, irrigatiesystemen en versterkte stadstaten ter wereld.
2. Het spijkerschrift werd rond 3200 voor Christus uitgevonden in Uruk
De Sumeriërs in het zuiden van Irak ontwikkelden omstreeks 3200 voor Christus het spijkerschrift (cuneiform). Schrijvers drukten met een rietstengel wigvormige tekens in vochtige kleitabletten om voorraden graan en vee te registreren. Deze uitvinding markeerde de overgang van de prehistorie naar de geschreven geschiedenis en legde de basis voor literatuur zoals het Gilgamesj-epos.
3. De Codex Hammurabi bevatte een van de vroegste geschreven wetboeken
Koning Hammurabi van Babylon liet rond 1750 voor Christus een monumentale zwarte diabasen steen oprichten met bijna driehonderd wetten en rechterlijke uitspraken. Deze wetscode behandelde diefstal, handel, huwelijken en verwondingen volgens het principe van evenredige vergelding (‘oog om oog, tand om tand’) en diende als baken van openbare rechtspraak.
4. De Ziggurat van Ur toont de indrukwekkende tempelarchitectuur
Nabij de zuidelijke stad Nasiriyah torent de imposante Ziggurat van Ur boven de woestijn uit. Deze getrapte piramide van leem- en bakstenen werd omstreeks 2100 voor Christus gebouwd ter ere van Nanna, de Mesopotamische maangod. Het complex vormde het religieuze en administratieve centrum van de welvarende Sumerische metropool Ur.
5. Bagdad was tijdens het Abbasidische kalifaat een wetenschappelijk wereldcentrum
Na de stichting van Bagdad in 762 na Christus door kalief Al-Mansoer groeide de stad uit tot het intellectuele hart van de toenmalige wereld. In het Huis der Wijsheid (Bayt al-Hikma) vertaalden islamitische, christelijke en joodse geleerden Griekse, Perzische en Indiase wetenschappelijke manuscripten naar het Arabisch, wat leidde tot baanbrekende vooruitgang in geneeskunde, optica en wiskunde.
6. De moerassen van Zuid-Irak vormen een uniek UNESCO-waterlandschap
In de delta waar de Eufraat en de Tigris samenvloeien ligt het draslandgebied van de Mesopotamische moerassen (Al-Ahwar). De inheemse bevolking, de Moerasarabieren (Ma’dan), woont hier al duizenden jaren in drijvende dorpen met huizen gebouwd van reusachtige rietstengels. In 2016 werd het waterrijke ecosysteem uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed.
7. Irak bezit een van de vijf grootste bewezen oliereserves op aarde
Onder de Iraakse bodem bevindt zich naar schatting ruim 145 miljard vaten ruwe aardolie, goed voor zo’n acht procent van de totale wereldreserve. Belangrijke olievelden zoals Kirkuk in het noorden en Rumaila bij Basra in het zuiden vormen de economische motor van het land; de export van ruwe olie genereert meer dan negentig procent van de staatsinkomsten.
8. Het moderne Koninkrijk Irak verkreeg in 1932 zijn onafhankelijkheid
Na het uiteenvallen van het Ottomaanse Rijk aan het einde van de Eerste Wereldoorlog plaatste de Volkenbond het gebied onder Brits mandaatbestuur. De Britten voegden drie Ottomaanse provincies (Mosul, Bagdad en Basra) samen en installeerden koning Faisal I. Op 3 oktober 1932 werd Irak formeel toegelaten tot de Volkenbond als een soevereine staat.
9. Arabisch en Koerdisch zijn de twee officiële talen van het land
Volgens de grondwet van 2005 kent Irak twee officiële landstalen. Terwijl het Arabisch door de meerderheid van de bevolking wordt gesproken, heeft het Koerdisch een gelijkwaardige grondwettelijke status. De Koerdische Autonome Regio in het bergachtige noorden bezit bovendien een eigen parlement, veiligheidstroepen (Peshmerga) en regionaal bestuur.
10. De oude stad Babylon bezat indrukwekkende stadspoorten en paleizen
Babylon, gelegen aan de Eufraat zo’n 85 kilometer ten zuiden van Bagdad, was de schitterende residentie van koning Nebukadnezar II. De stad werd beroemd om haar monumentale Isjtaroorpoort van blauw geglazuurde tegels en de befaamde Hangende Tuinen, een van de klassieke zeven wereldwonderen der oudheid. In 2019 voegde UNESCO de ruïnes toe aan de Werelderfgoedlijst.
11. De oorlog tussen Iran en Irak eiste honderdduizenden levens
Tussen 1980 en 1988 vochten Irak en buurland Iran een van de langste en bloedigste conventionele oorlogen van de twintigste eeuw uit. Het conflict werd gekenmerkt door statische loopgravenoorlogen, grootschalige raketaanvallen op elkaars steden en de inzet van chemische wapens door het Iraakse leger, voordat in augustus 1988 een VN-staakt-het-vuren werd bereikt.
12. De Golfoorlog van 1991 volgde op de Iraakse invasie van Koeweit
In augustus 1990 bezette het Iraakse leger onder leiding van Saddam Hoessein buurstaat Koeweit wegens oliedisputten en schulden. Een internationale coalitie van 35 landen onder leiding van de Verenigde Staten begon in januari 1991 met Operatie Desert Storm. Binnen enkele weken werd het Iraakse leger verdreven, waarna zware economische VN-sancties tegen Irak werden ingesteld.
13. De internationale invasie van 2003 maakte een einde aan het Ba’ath-regime
In maart 2003 vielen Amerikaanse en Britse troepen Irak binnen op basis van vermoedens over massavernietigingswapens die achteraf niet aanwezig bleken te zijn. Binnen enkele weken viel de hoofdstad Bagdad en kwam er een einde aan het dictatoriale regime van Saddam Hoessein. De invasie leidde tot jarenlange sektarische instabiliteit en een fundamentele herinrichting van het staatsbestel.
14. Culturele schatten leden zware schade maar worden wereldwijd gerestaureerd
Tijdens de oorlogen en de bezetting door terreurbeweging IS tussen 2014 en 2017 liepen wereldberoemde archeologische sites zoals Nimrud en Hatra, evenals het Nationaal Museum in Bagdad, aanzienlijke plunderingen en beschadigingen op. Internationale erfgoedorganisaties en Iraakse restaurateurs werken inmiddels intensief samen om gestolen tabletten te repatriëren en historische monumenten te herbouwen.
15. Het land telt meer dan veertig miljoen inwoners met diverse culturen
Met een bevolking van ruim 43 miljoen mensen is Irak een van de meest bevolkingsrijke staten van het Midden-Oosten. Naast de sjiitische en soennitische Arabische meerderheid en de Koerden herbergt het land eeuwenoude religieuze en etnische minderheden, waaronder Turkomanen, christelijke Assyriërs en Chaldeeërs, en Jezidi’s.
