De tomaat: een vrucht met een identiteitscrisis, wereldwijde populariteit en een verrassend rijke geschiedenis. Wat ooit begon als een onbekend gewas uit Zuid-Amerika, groeide uit tot een van de meest gegeten vruchten ter wereld. Of is het toch een groente?
Hier zijn 10 smakelijke weetjes over tomaten die je misschien nog niet kende.
1. Tomaten komen oorspronkelijk uit Zuid-Amerika
De oorsprong van de tomaat ligt in het westelijke deel van Zuid-Amerika, vooral in het huidige Peru, Ecuador en het noorden van Chili. De Inca’s en Azteken gebruikten de vrucht al lang voordat Europeanen ermee in aanraking kwamen.
Spaanse ontdekkingsreizigers namen de tomaat in de 16e eeuw mee naar Europa, waar het gewas zich razendsnel verspreidde.
2. Vrucht of groente? Beide antwoorden kloppen
Botanisch gezien is de tomaat een vrucht, omdat hij groeit uit de bloesem van de plant en zaden bevat. Maar in de keuken wordt hij meestal als groente beschouwd.
In 1893 bepaalde het Amerikaanse Hooggerechtshof zelfs dat tomaten voor belastingdoeleinden als groente gelden – omdat ze in hartige gerechten worden gebruikt. Een klassiek geval van juridische logica boven biologische logica.
3. Er bestaan duizenden tomatenrassen
Van piepkleine cherrytomaatjes tot grote vleestomaten: er zijn meer dan 10.000 geregistreerde variëteiten van tomaten. Ze komen in allerlei vormen, kleuren en smaken voor – van geel en oranje tot zelfs paars en zwart. Sommige soorten zijn speciaal gekweekt voor saus, andere juist voor salades of om rauw te eten.
4. Tomatenplanten zijn verwant aan dodelijke planten
Tomaten behoren tot de nachtschadefamilie (Solanaceae), net als aardappels, aubergines en pepers. Maar ook giftige planten zoals de doornappel en wolfskers horen tot deze familie. In de 16e en 17e eeuw dacht men in Europa daarom dat tomaten giftig waren. Het duurde een tijd voordat mensen durfden toe te geven dat ze eetbaar én lekker waren.
5. Italië was eerst huiverig voor tomaten
Hoewel Italië nu wordt gezien als het tomatenland bij uitstek, duurde het tot ver in de 18e eeuw voordat de vrucht daar massaal werd geaccepteerd. Aanvankelijk werden tomaten enkel als sierplant gebruikt. Pas later kwamen ze terecht in recepten als pasta, pizza en passata – nu ondenkbaar zonder.
6. Tomaten zijn goed voor je gezondheid
Tomaten bevatten lycopeen, een krachtige antioxidant die geassocieerd wordt met een verlaagd risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. Ze zijn ook rijk aan vitamine C, kalium en foliumzuur. Gek genoeg wordt lycopeen beter opgenomen als tomaten zijn verhit – saus of soep is dus extra gezond.
7. De grootste tomaat ooit woog meer dan 5 kilo
Volgens het Guinness Book of Records werd de zwaarste tomaat ooit geteeld in Wisconsin, VS, en woog hij 5,28 kilogram. Deze reuzentomaat was een hybride beefsteak-ras dat door kruising en zorgvuldige teelt zo enorm werd. Niet bepaald een snackformaat dus.
8. Tomaten houden niet van de koelkast
Hoewel het logisch lijkt om tomaten in de koelkast te bewaren, is dat eigenlijk af te raden. Kou tast hun smaak en textuur aan. Bij lage temperaturen stoppen de enzymen die verantwoordelijk zijn voor de smaakontwikkeling. Bewaar tomaten daarom op kamertemperatuur voor de beste smaak.
9. China is de grootste tomatenproducent ter wereld
China produceert jaarlijks meer dan 60 miljoen ton tomaten – dat is ongeveer een derde van de wereldproductie. Ook de Verenigde Staten, India, Turkije en Egypte staan hoog op de lijst. In Nederland zijn we kampioen in efficiënte glastuinbouw, met tomaten als een van de belangrijkste exportproducten.
10. Tomaten spelen een rol in folklore en politiek
In het verleden geloofden sommige mensen dat tomaten afrodiserende of zelfs magische krachten hadden. In de 19e eeuw werd de tomaat in de VS de “liefdesappel” genoemd.
En dan is er natuurlijk het beruchte politieke gebruik: in toneel- en politiekoptredens werden tomaten soms als projectielen gebruikt om ongenoegen te uiten – een traditie die nu vooral symbolisch is gebleven.