Deze jaarwisseling is in Nederland de eerste zonder knalvuurwerk: sinds 1 augustus 2026 mag je zelf geen vuurpijlen en knallers meer afsteken. Oliebollen eten we al minstens 350 jaar, en op het eiland Kiribati is het al nieuwjaar als wij nog aan de koffie zitten. Hieronder 11 weetjes over oud en nieuw.
1. Dit is de eerste jaarwisseling met een landelijk vuurwerkverbod
Sinds 1 augustus 2026 geldt in Nederland de Wet veilige jaarwisseling. Volgens de Rijksoverheid mogen consumenten geen vuurwerk uit de categorieën F2 en F3 meer kopen of afsteken. Dat zijn onder meer vuurpijlen, knallers en cakes. Sterretjes en ander licht F1-vuurwerk mogen nog wel. Burgemeesters kunnen onder strikte voorwaarden een uitzondering maken voor een lokale vereniging, en grote shows door professionals blijven toegestaan.
2. Ook in New York kwam er ooit een vuurwerkverbod, en daarvoor in de plaats een bal
De beroemde bal op Times Square in New York bestaat door een vuurwerkverbod. De eigenaar van de krant The New York Times vierde nieuwjaar eerst met vuurwerk vanaf het dak van zijn nieuwe gebouw. Toen de stad dat verbood, liet hij op 31 december 1907 een verlichte bal van hout en ijzer langs een vlaggenmast zakken. Volgens de officiële site van Times Square gebeurt dat sindsdien elk jaar, behalve in 1942 en 1943, toen de lichten in de stad gedimd moesten worden vanwege de oorlog.
3. Vuurwerk begon met knallend bamboe in China
Al ruim tweeduizend jaar geleden gooiden mensen in China volgens de overlevering stukken bamboe in het vuur. De lucht in de holle stengels zette uit en ze knapten met een harde knal. In de negende eeuw ontdekten Chinese alchemisten, die eigenlijk op zoek waren naar een middel om eeuwig te leven, per ongeluk buskruit. Daarmee werd echt vuurwerk mogelijk, schrijft de Amerikaanse publieke omroep NPR.
4. De kleuren van vuurwerk komen uit metalen
Elke kleur in de lucht hoort bij een ander metaal dat in het vuurwerk zit. Volgens de Amerikaanse geologische dienst USGS geeft strontium rood, barium groen, koper blauw en natrium geel. Blauw is het lastigst: volgens vuurwerkchemicus John Conkling, in een video van Britannica, is dat de moeilijkste kleur om te maken. Daarom zie je bij vuurwerkshows vaak minder blauw dan rood en goud.
5. Oliebollen eten we al sinds de zeventiende eeuw

Het oudste bekende recept voor oliebollen staat volgens de NOS in het kookboek De verstandige kock uit 1667. Ze heetten toen nog “oliekoecken” en waren platter dan nu. Er gingen rozijnen, appel en amandelen in, en veel kruiden zoals kaneel en gember. Oliebollen hoorden toen al bij de donkere wintermaanden.
6. Carbidschieten is officieel erfgoed
Vooral in het oosten en noorden van Nederland knallen mensen op oudejaarsdag met carbid. Ze doen een beetje carbid met water in een melkbus, waardoor een brandbaar gas ontstaat, en steken dat aan. De deksel of bal schiet er dan met een harde klap af. Volgens het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland staat carbidschieten sinds 2014 op de lijst van Nederlands immaterieel erfgoed.
7. Op Kiribati begint het nieuwe jaar als eerste
Het eerste bewoonde stukje aarde dat het nieuwe jaar inluidt, is het eiland Kiritimati, dat bij het eilandenrijk Kiribati in de Grote Oceaan hoort. Het ligt in de tijdzone UTC+14. Als het daar middernacht is, is het in Nederland pas 11 uur ’s ochtends op oudejaarsdag. Volgens National Geographic schoof Kiribati in 1995 de datumgrens op, zodat alle eilanden van het land dezelfde datum hebben.
8. Het laatste stukje aarde volgt meer dan een dag later
Het allerlaatste plekje waar het nieuwe jaar begint, is het onbewoonde Amerikaanse eilandje Baker Island, in de tijdzone UTC-12. De laatste plek waar echt mensen wonen, is Amerikaans-Samoa. Tussen het eerste en het laatste nieuwjaar op aarde zit zo meer dan 25 uur. In die tijd gaat het feest dus als een golf de wereld rond.
9. Goede voornemens maakten de Babyloniërs al

Volgens History.com maakten de Babyloniërs zo’n 4000 jaar geleden als eersten goede voornemens. Tijdens hun nieuwjaarsfeest Akitu beloofden ze de goden dat ze hun schulden zouden betalen en geleende spullen zouden teruggeven. Hun jaar begon wel niet in januari, maar in het voorjaar, als de gewassen werden gezaaid. Of de Babyloniërs zich beter aan hun voornemens hielden dan wij, vertelt de geschiedenis niet.
10. Januari is vernoemd naar een god met twee gezichten
De Romeinen maakten 1 januari tot het begin van het jaar. De maand januari is vernoemd naar Janus, de Romeinse god van deuren, poorten en nieuw begin. Hij werd afgebeeld met twee gezichten: één dat terugkijkt naar het oude jaar en één dat vooruitkijkt naar het nieuwe. Volgens National Geographic deden ook de Romeinen beloftes voor het nieuwe jaar, aan Janus. Hoe de kalender daarna nog veranderde, lees je in de weetjes over de Gregoriaanse kalender.
11. De nieuwjaarsduik begon met zeven zwemmers
Op 1 januari rennen duizenden mensen met een oranje muts de koude Noordzee in. De eerste Nederlandse nieuwjaarsduik was in 1960 in Zandvoort. In Scheveningen begon het in 1965, op initiatief van Kanaalzwemmer Jan van Scheijndel. Volgens de gemeente Den Haag deden er toen zeven mensen mee. Tegenwoordig zijn het er in Scheveningen zo’n 10.000. Na afloop wacht er een kop warme erwtensoep. Een stuk koudere start van het jaar dan de warme dagen rond kerst.
Bronnen
- Rijksoverheid: Maatregelen voor minder gewonden en schade door vuurwerk
- Times Square: History of New Year’s Eve and the Times Square Ball
- NPR: The explosive history of fireworks
- Britannica: The chemistry behind fireworks explained (video)
- USGS: What minerals produce the colors in fireworks?
- NOS: Met oudjaar eten we oliebollen, al eeuwenlang
- Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland: Carbidschieten
- National Geographic: Where the new year arrives first and last
- History.com: The history of New Year’s resolutions
- Den Haag: Unox Nieuwjaarsduik Scheveningen





