25 weetjes over Frankrijk: van de guillotine tot het stokbrood

Frankrijk grenst aan Nederland, heeft de meeste tijdzones van alle landen ter wereld en ontving in 2024 zo’n 100 miljoen buitenlandse toeristen. Hieronder 25 weetjes over Frankrijk: over geschiedenis, taal, eten, natuur en sport.

1. Frankrijk was koninkrijk, keizerrijk én republiek

Tot de Franse Revolutie van 1789 had Frankrijk een koning. Daarna volgden republieken, twee keizerrijken (onder Napoleon en zijn neef Napoleon III) en nog een paar koningen. Het huidige Frankrijk heet de Vijfde Republiek en bestaat sinds 1958. De president heeft er veel meer macht dan bijvoorbeeld de premier in Nederland.

2. De Franse Revolutie inspireerde de hele wereld

De Revolutie van 1789 zette de wereld op zijn kop. De koning werd afgezet en later onthoofd, en de leus “vrijheid, gelijkheid, broederschap” ging de wereld over. In de Franse kolonie Haïti kwamen tot slaaf gemaakte mensen in opstand. Haïti werd in 1804 onafhankelijk. Die leus staat nog steeds op Franse munten en gemeentehuizen.

3. De meter komt uit Frankrijk

Voor de Revolutie had elke streek in Frankrijk zijn eigen maten. Franse wetenschappers bedachten daarom één stelsel voor iedereen, gebaseerd op de afmetingen van de aarde: de meter. In 1799 werd de definitieve meter vastgelegd. Napoleon voerde het stelsel in veel veroverde landen in, ook in Nederland. Nu gebruikt bijna de hele wereld het, behalve onder andere de Verenigde Staten.

4. Twee derde van de Franse stroom komt uit kerncentrales

Frankrijk heeft meer kerncentrales dan elk ander land in de Europese Unie. In 2024 kwam volgens de netbeheerder RTE 67 procent van alle Franse elektriciteit uit kernenergie. Samen met wind, zon en waterkracht was 95 procent van de stroom dat jaar CO₂-arm. Frankrijk verkoopt ook veel stroom aan buurlanden.

5. De guillotine werd tot 1977 gebruikt

De guillotine hoort bij de Franse Revolutie, maar werd nog veel langer gebruikt. De laatste persoon die ermee werd geëxecuteerd was Hamida Djandoubi, in 1977 in Marseille. Vier jaar later, in 1981, schafte Frankrijk de doodstraf af.

6. Frans was eeuwenlang de taal van koningen en diplomaten

Voor het Engels de wereldtaal werd, spraken diplomaten en edelen in heel Europa Frans. Verdragen werden in het Frans geschreven, en aan het Russische hof sprak de adel liever Frans dan Russisch. Daarom hebben veel talen nog Franse woorden, ook het Nederlands: denk aan trottoir, cadeau en paraplu.

7. De Académie française bewaakt de Franse taal

Sinds 1635 waakt de Académie française over het Frans. De veertig leden heten “de onsterfelijken”. Ze bedenken Franse woorden voor Engelse leenwoorden, zoals courriel voor e-mail. Niet iedereen luistert: veel Fransen zeggen gewoon “le weekend”.

8. Frankrijk heeft de meeste Nobelprijzen voor literatuur

Zestien Franse schrijvers kregen de Nobelprijs voor literatuur, meer dan uit enig ander land. De meest recente is Annie Ernaux, in 2022. Jean-Paul Sartre is een bijzonder geval: hij kreeg de prijs in 1964, maar weigerde hem. Hij wilde als schrijver niet afhankelijk worden van een instituut.

9. Het Louvre trok in 2024 8,7 miljoen bezoekers

Het Louvre in Parijs is het bekendste museum ter wereld. In 2024 kwamen er volgens het museum 8,7 miljoen bezoekers, ondanks de Olympische Spelen. Ruim drie op de vier bezoekers kwamen uit het buitenland. De bekendste kunstwerken zijn de Mona Lisa en de Venus van Milo. Het gebouw was eerst een koninklijk paleis.

10. Geen land krijgt meer toeristen

Frankrijk is het meest bezochte land ter wereld. In 2024 kwamen er volgens het Franse toerismebureau Atout France ongeveer 100 miljoen buitenlandse toeristen, een record. Dat zijn er meer dan Frankrijk zelf inwoners heeft: ongeveer 68 miljoen. Parijs, de Côte d’Azur en de Alpen zijn de populairste bestemmingen.

11. Frankrijk heeft honderden soorten kaas

Generaal Charles de Gaulle, president van 1959 tot 1969, zou ooit hebben verzucht: “Hoe kun je een land besturen met 246 soorten kaas?” Het precieze aantal hangt af van hoe je telt, maar het zijn er honderden, van brie en camembert tot roquefort. Roquefort mag alleen zo heten als hij in de grotten bij het dorp Roquefort is gerijpt.

12. De Franse maaltijd is werelderfgoed

In 2010 zette UNESCO “het gastronomische maal van de Fransen” op de lijst van immaterieel erfgoed. Het gaat niet om één gerecht, maar om de manier van samen eten: een vaste volgorde van voorgerecht tot dessert, de juiste wijn bij het eten en aandacht voor tafelen.

13. De croissant komt uit Oostenrijk

De croissant is hét Franse ontbijt, maar zijn voorouder komt uit Wenen: de kipferl, een halvemaanvormig broodje. In de negentiende eeuw opende een Oostenrijker een bakkerij in Parijs met Weense lekkernijen. Franse bakkers maakten er later de bladerige, boterige croissant van zoals we die nu kennen.

14. Champagne mag alleen uit de Champagne komen

Frankrijk is een van de grootste wijnlanden ter wereld, met beroemde streken als Bordeaux en Bourgogne. Veel namen zijn beschermd. Mousserende wijn mag alleen champagne heten als hij uit de streek Champagne komt en op de traditionele manier is gemaakt. Een fles bubbels uit een ander land is dus nooit echte champagne.

15. Ook het stokbrood is werelderfgoed

Het stokbrood of de baguette is het symbool van Frankrijk. In 2022 zette UNESCO het ambacht en de cultuur van het stokbrood op de lijst van immaterieel erfgoed. Dat is niet alleen om het brood zelf, maar ook om de dagelijkse gang naar de bakker, die in Franse dorpen nog altijd heel gewoon is.

16. Frankrijk is het grootste land van de Europese Unie

Het Europese deel van Frankrijk is ongeveer 550.000 vierkante kilometer groot. Dat is dertien keer zo groot als Nederland. Tel je de gebieden overzee mee, zoals Frans-Guyana, dan wordt het nog groter. Toch wonen er maar vier keer zoveel mensen als in Nederland, dus er is veel ruimte.

17. De Mont Blanc is bij elke meting anders hoog

De Mont Blanc, op de grens met Italië, is met ongeveer 4806 meter de hoogste berg van West-Europa. De top bestaat uit een dikke laag ijs en sneeuw, die door het weer dikker of dunner wordt. Daarom meten Franse landmeters de hoogte regelmatig opnieuw, en elke meting geeft een iets ander getal.

18. Frankrijk heeft de meeste tijdzones van alle landen

Door de gebieden overzee, verspreid over de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Grote Oceaan, heeft Frankrijk twaalf tijdzones. Dat zijn er meer dan Rusland of de Verenigde Staten. Wanneer het in Parijs middag is, is het in Frans-Polynesië nog nacht.

19. Frankrijk grenst aan Nederland

Dat klinkt vreemd, maar het klopt. Het Caribische eiland Sint Maarten is verdeeld: het noorden is Frans (Saint-Martin), het zuiden hoort bij het Koninkrijk der Nederlanden. De langste landgrens van Frankrijk ligt ook niet in Europa, maar in Zuid-Amerika: die met Brazilië, langs Frans-Guyana.

20. Frankrijk heeft een van de actiefste vulkanen ter wereld

In de Auvergne liggen tientallen vulkanen, maar die slapen al duizenden jaren. De Chaîne des Puys staat sinds 2018 op de Werelderfgoedlijst. Een echt actieve vulkaan ligt op het Franse eiland Réunion in de Indische Oceaan: de Piton de la Fournaise. Hij barst vaak uit, soms meerdere keren per jaar.

21. De Tour de France bestaat sinds 1903

De bekendste wielerwedstrijd ter wereld werd in 1903 bedacht door een sportkrant, om meer kranten te verkopen. Nu rijden de renners elke zomer drie weken lang meer dan 3000 kilometer door Frankrijk. De leider draagt de gele trui, omdat die krant op geel papier werd gedrukt.

22. Asterix is Frans, Kuifje niet

Frankrijk is samen met België hét stripland van Europa. In Angoulême wordt elk jaar een van de grootste stripfestivals ter wereld gehouden. Asterix werd in 1959 bedacht door de Fransen René Goscinny en Albert Uderzo. Kuifje en Lucky Luke worden vaak voor Frans gehouden, maar hun makers Hergé en Morris waren Belgen.

23. De eerste betaalde filmvoorstelling was in Parijs

Op 28 december 1895 lieten de broers Auguste en Louis Lumière in een café in Parijs voor het eerst films zien aan betalend publiek. De filmpjes duurden maar zo’n minuut, bijvoorbeeld van arbeiders die een fabriek verlaten. Het wordt vaak gezien als de geboorte van de bioscoop.

24. De Eiffeltoren zou na twintig jaar worden afgebroken

De Eiffeltoren werd gebouwd voor de Wereldtentoonstelling van 1889. Gustave Eiffel kreeg toestemming om de toren twintig jaar te laten staan. Veel kunstenaars vonden hem foeilelijk. De toren werd gered doordat hij handig bleek als antenne voor radioberichten. Nu is hij het symbool van Frankrijk.

25. De Franse vlag combineert Parijs en de koning

De Franse driekleur ontstond tijdens de Revolutie. Blauw en rood waren de kleuren van de stad Parijs. Het wit was de kleur van de koning. Volgens het Élysée, het paleis van de Franse president, werden de kleuren zo samengevoegd tot de vlag die nog steeds overal in Frankrijk wappert.